Trafik kazasından sonra aracınız serviste kaldığı süre boyunca onu kullanamaz, çoğu zaman taksiye, toplu taşımaya ya da kiralık araca para ödersiniz. Hukukta bu kayba hak mahrumiyeti, araç mahrumiyeti ya da araçtan yoksun kalma tazminatı denir. Kusuru olmayan ya da daha az kusurlu taraf, bu zararın karşılanmasını isteyebilir.
Hak mahrumiyeti ile araç mahrumiyeti aynı şey mi?
Günlük dilde ikisi de aynı talebi anlatır: aracın kazadan sonra kullanılamadığı makul süre için istenen tazminat. Mahkeme kararlarında daha çok "araçtan yoksun kalma" ifadesi geçer. Sigorta belgelerinde gördüğünüz "mahrumiyet" kelimesi de çoğunlukla bu kalemi anlatır.
Hangi durumlarda istenebilir?
- Aracınız kazada hasar gördü ve onarım için serviste kaldı.
- Kazada tam kusurlu değilsiniz; karşı tarafın kusur oranı kadar talepte bulunabilirsiniz.
- Onarım süresince size ücretsiz ikame araç verilmedi ya da verilen süre onarım süresinden kısa kaldı.
- Aracı özel ya da iş amaçlı kullanıyor olmanız fark etmez; ticari araçlarda ayrıca ticari kazanç kaybı da gündeme gelir.
Tutar nasıl hesaplanır?
Hesaplama iki temel bilgiye dayanır: aracın kullanılamadığı makul onarım süresi ve benzer bir aracın günlük emsal kira bedeli. Kabaca:
Tazminat ≈ makul onarım süresi (gün) × emsal günlük kira bedeli × karşı tarafın kusur oranı
Bu formül yalnızca fikir verir. Yargıtay, aracın serviste kaldığı gerçek süreyi değil, makul onarım süresini esas alır; parça beklemesi gibi gecikmeler bu süreye her zaman eklenmez. İkame araç verilen günler de hesaptan çıkar. Bu yüzden tutarın, onarım kayıtlarına ve piyasa kira bedellerine dayanan bir uzman raporuyla belgelenmesi önemlidir.
Hangi belgeler gerekir?
- Kaza tespit tutanağı ya da polis/jandarma raporu
- Servis giriş ve çıkış tarihlerini gösteren iş emri, fatura veya eksper raporu
- Ruhsat ve araç bilgileri (marka, model, yıl)
- Varsa ikame araç belgeleri ya da kiraladığınız araca ait faturalar
Kimden ve ne zamana kadar istenir?
Talep kusurlu araç sürücüsüne ve aracın işletenine (genellikle ruhsat sahibine) yöneltilir. Zorunlu trafik sigortası bu kalemi karşılamaz: Karayolları Trafik Kanunu'nun 92/k maddesi, 2021'den beri "gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları" sigorta kapsamı dışında tutar. Yargıtay da araç mahrumiyetini bu kapsamda değerlendirip işleten ve sürücünün sorumlu olduğunu kabul eder. Zamanaşımı, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıldır; olay suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre geçerlidir (KTK m. 109).
Raporunuzu dakikalar içinde hazırlayın
Dkmrapor'un araç mahrumiyeti raporu modülünde araç ve onarım bilgilerini girersiniz; dava dosyanıza ya da sigorta başvurunuza eklemeye hazır raporu dakikalar içinde indirirsiniz. Henüz hesabınız yoksa buradan kayıt olabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İkame araç aldıysam yine talep edebilir miyim? İkame araç verilen günler için genellikle hayır; ikame araç verilmeyen ya da eksik kalan günler için evet.
Aracım pert olduysa ne olur? Uygulamada pert araçlarda onarım süresi yerine, benzer bir araç temin etmek için gereken makul süre esas alınır. Ayrıntılar için pert farkı yazımıza bakın.
Değer kaybıyla birlikte istenebilir mi? Evet. Araç mahrumiyeti ile değer kaybı farklı zarar kalemleridir ve aynı kaza için ayrı ayrı talep edilebilir.